«Η γη είναι πάντα σαν ένας χάρτης, τη κοιτάς, τη διαβάζεις και καταλαβαίνεις τον άνθρωπο»
Renzo Tortelli
Στις εικόνες τοπίου του Tortelli, οι σωροί απο στάχια, οι καλλιέργειες σιταριού και τα αυλάκια που αφήνουν τα άροτρα είναι σημάδια ενός περάσματος. Η ανθρώπινη φιγούρα απεικονίζεται λίγο, αν και τα ίχνη που αφήνει αποτελούν έμπνευση για ένα ευχάριστο παιχνίδι. Είναι αλήθεια ότι ο «λόγος» για τον Άνθρωπο είναι πάντα ανοιχτός για τον Tortelli.
Από τη δεκαετία του '50, όταν άρχισε να ασχολείται με αυτό το θέμα, ο Tortelli είχε τη συνήθεια να αναπαράγει πολύ μικρές εκτυπώσεις, τις οποίες επεξεργαζόταν, πάντα στις ίδιες διαστάσεις, μέχρι να επιτύχει την πλήρη εκφραστική ικανοποίηση. Αρκετές από αυτές τις εκτυπώσεις τις χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει μικρά βιβλία τέχνης για προσωπική χρήση, στα οποία η επιδέξια σελιδοποίηση εμπλουτίζει το έργο του.
'Ετσι τα τοπία γίνονται μικρογραφίες, μια τέχνη δημιουργημένη σε μικρές αναλογίες, στην οποία η πράξη της θέασης δεν μπορεί παρά να είναι προσεκτική και παρατεταμένη, αλλιώς είναι αδύνατο να κατανοηθεί.
Σε αυτά είναι εκπληκτικό να παρατηρούμε πώς οι λεπτομέρειες είναι εξίσου ευκρινείς και πολυάριθμες, παρά το γεγονός ότι το θέμα είναι πολύ μικρό. Είναι βέβαιο ότι στη μικρογραφία η προσοχή μας είναι περισσότερο έντονη από αυτή που θα μπορούσαμε να αφιερώσουμε σε μια εικόνα μεγαλύτερων διαστάσεων. Οι μικρές διαστάσεις επιπλέον επηρεάζουν και την έννοια του χρόνου της όρασης, ανακαλώντας αναγκαστικά τους επιδέξιους αργούς και εκτεταμένους κύκλους της Φύσης.
Αυτή η πρακτική, όπως μπορούμε να φανταστούμε, έχει σίγουρα και έναν ακόμη λόγο, εκείνη την εποχή (είμαστε προς το τέλος της δεκαετίας του '50) η εκτύπωση μιας φωτογραφίας σε μεγάλο μέγεθος ήταν πολύ δαπανηρή και επομένως η εργασία σε πολύ μικρό μέγεθος έδινε οικονομική ανάσα στον δημιουργό, αλλά και τη δυνατότητα να δει και να απολαύσει τη φωτογραφία του σε πολλά αντίπυπα, κάτι που διαφορετικά θα του ήταν αδύνατο.
Renzo Tortelli, Scanno 1957
Βιογραφία
Ο Renzo Tortelli γεννήθηκε το 1926 στην Potenza Picena και πέθανε το 2019. Γιος της Lina Toffoli και του Carlo Luigi Tortelli. Ξεκίνησε την καριέρα του ως μαθητευόμενος στο κουρείο του πατέρα του και στη συνέχεια εργάστηκε στο εργοστάσιο γυαλιών Safilo στην περιοχή Cadore. Η τεχνική του κατάρτιση ολοκληρώθηκε με τη βοήθεια ενός συγγενή του που ήταν οπτικός στο Rovigo. Αποφοίτησε από το Εθνικό Ινστιτούτο Οπτικής του Arcetri, στο Civitanova Marche, όπου άνοιξε το 1952 το πρώτο οπτικό κατάστημα της πόλης.
Το πάθος του για τη φωτογραφία ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, επηρεασμένος από τις φωτογραφικές λέσχες που δραστηριοποιούνταν εκείνη την εποχή στο Fermo, με τη CCF που ίδρυσε ο Luigi Crocenzi, την ομάδα La Bussola, που ίδρυσε ο Giuseppe Cavalli και που αργότερα μετατράπηκε στην ομάδα Misa.
Το 1953 παντρεύτηκε την Eleda Pettinelli, μια αναγνωρισμένη φωτογράφο. Το 1956, στο Osimo, γνώρισε τον μηχανικό Enrico Monchi, ο οποίος τον σύστησε σε σημαντικές προσωπικότητες όπως οι Giuseppe Cavalli, Mario Giacomelli, Ferruccio Ferroni, Paolo Monti, Giuseppe Turroni και Romeo Martinez.
Το 1957 συνδέεται με τον Mario Giacomelli, με τον οποίο θα μοιραστεί ένα σημαντικό γεγονός στην ιστορία της φωτογραφίας, ταξιδεύοντας και φωτογραφίζοντας μαζί στο Scanno, στο Αμπρούτσο, όπου ο Giacomelli θα τραβήξει και την εμβληματική φωτογραφία που έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο ως «Il Bambino di Scanno» (Το παιδί του Scanno).
Μεταξύ της δεκαετίας του '50 και του '60 συνθέτει τις πιο γνωστές σειρές του: Το τοπίο του Marche (από το 1955), Scanno (1957-59), Loreto (1959), Piccolo Mondo (1958-59), Marine (από το 1958), Milano (1958), Agreste (1960-69), Primo Maggio sul Misa (1964), κ.α.
Από τη δεκαετία του '60 και του '70 προέρχονται τα ντοκουμέντα για το έργο διακεκριμένων Ιταλών καλλιτεχνών και γλυπτών. Μεταξύ αυτών: ο Sante Monachesi, ιδρυτής το 1932 του Φουτουριστικού Κινήματος του Marche, ο Domenico Cantatore, του καλλιτεχνικού και λογοτεχνικού κινήματος Corrente του Μιλάνου, ο Arnoldo Ciarrocchi, ο Giorgio Cegna, ο Silvio Craia, ο Odo Tinteri και ο Wladimiro Tulli.
Έργα του Tortelli υπάρχουν σε πολλές συλλογές και έχουν εκτεθεί σε διάφορες χώρες του κόσμου. Μεταξύ αυτών: Παρίσι, Paris Photo, Admira (2007), Νέα Υόρκη, Keith De Lellis Gallery (2002), Αμβούργο, Ιταλικό Ινστιτούτο Πολιτισμού (2005) κ.α.
Έχει στο ενεργητικό του πολυάριθμες δημοσιεύσεις και βραβεία, μεταξύ αυτών το 2012 η FIAF θα του απονέμει τον τίτλο του Διακεκριμένου Ιταλού Φωτογράφου.
"Renzo Tortelli, η φωτογραφία ως τέχνη"
της Simona Guerra
«Εγώ και ένας φίλος μου από το Marche, ο Renzo Tortelli, επίσης φωτογράφος, πήραμε το Cinquecento και ταξιδέψαμε όλη τη νύχτα. Το Σάββατο το πρωί, όταν οι άνθρωποι στο Scanno επέστρεφαν στα σπίτια τους με δεμάτια ξύλα στο κεφάλι, ήμασταν ήδη εκεί και τους περιμέναμε για να τους φωτογραφίσουμε».
Έτσι ο Mario Giacomelli αφηγείται στην εγγονή του Simona την εμπειρία του στο Scanno, όπου είχε τραβήξει, στις 19 Οκτωβρίου 1957, μία από τις πιο όμορφες φωτογραφίες του. Είναι το παιδί με τα χέρια στις τσέπες που περιβάλλεται από μία φωτεινή αύρα ολόγυρά του πλαισιωμένος από μαυροφορεμένες γυναίκες.
«Στο Musinf της Σενιγκάλια, το μουσείο σύγχρονης τέχνης και φωτογραφίας που ίδρυσα και διευθύνω, ανάμεσα στις εικόνες που αποτελούν το κλειδί για την κατανόηση της έκθεσης, έχω τοποθετήσει τη σειρά φωτογραφιών που τραβήχτηκαν στο Scanno από τον Renzo Tortelli, μερικές από τις οποίες αποτυπώνουν τον Mario Giacomelli την ώρα που τραβάει τις εικόνες που έμειναν στην ιστορία της ιταλικής φωτογραφίας και, πιθανώς όπως πολλοί λένε σήμερα και της παγκόσμιας φωτογραφίας του 20ού αιώνα.
M. Giacomelli "Il Bambino di Scanno"
Από εκείνη την ημέρα στο Scanno, διατηρώ στο γραφείο μου και την πανοραμική φωτογραφία του χωριού του Αμπρούζο, που τράβηξε ο Tortelli μόλις ξημέρωσε, ανάμεσα σε ομίχλη και καπνούς που πλαισιώνουν τα σπίτια.
Πρόκειται για μια φωτογραφία που αποτυπώνει την ποιητική διάθεση του Tortelli. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ο Giacomelli εμφανίζεται συχνά στο φωτογραφικό έργο του Tortelli. Είναι πλέον αρκετά γνωστή η εκτενής σειρά φωτογραφιών της Πρωτομαγιάς στο Vallone di Senigallia, όπου ο Giacomelli είναι παρών με την οικογένειά του. Η σειρά εικόνων που τράβηξε ο Tortelli στην όχθη του ποταμού παρουσιάζεται, με τη σημερινή ανάγνωση, με όλους τους συνειρμούς ενός χορωδιακού πρωινού στο γρασίδι, όπου η ιμπρεσιονιστική μελαγχολία αντικαθίσταται από την τοιχογραφία της λαϊκής γιορτής.
Οι φωτογραφίες του Tortelli αποτυπώνουν την ευχαρίστηση των πρωταγωνιστών στην επανασύνδεση με τη γη. Είναι η κοινωνία που βρίσκεται σε ταχεία μετάβαση από την αγροτική στη βιομηχανική εποχή.
Η φήμη του Tortelli ως φωτογράφου δεν προέρχεται από τη φιλική του σχέση με τον Giacomelli. Η αισθητική και ποιητική πορεία του Tortelli είναι εντελώς αυτόνομη, όπως αυτόνομη είναι και η ίδια η στάση του απέναντι στη φωτογραφία.
Ωστόσο, προσωπικά, πάντα επέμενα και επισήμαινα τις στιγμές συνάντησης μεταξύ Tortelli και Giacomelli, επειδή μου φαίνεται ότι εντάσσονται στο πνεύμα και τη δυναμική της Ομάδας Misa. Μια συνεργασία που είχε επιδιώξει ο δάσκαλός τους Giuseppe Cavalli ως σχολή και ως ακαδημία, με στόχο τη συστηματική, εκπαιδευτική και δημιουργική αντιπαράθεση μεταξύ ταλαντούχων και εξελιγμένων ερασιτεχνών της φωτογραφίας.
Από τον Cavalli, τόσο ο Giacomelli όσο και ο Tortelli, διδάχτηκαν τη τελειότητα στο αρνητικό ως φορέα μέγιστης πληροφορίας, καθώς και τη προσοχή στην εκτύπωση στο σκοτεινό θάλαμο. Θεωρώντας τη φάση της εκτύπωσης ως ουσιαστικό μέρος του έργου και ως γλωσσικό μέσο της εικόνας και της ποιητικής επικοινωνίας.
O Tortelli φωτογραφίζει τον Giacomelli στο Scanno
Και οι δύο ακολούθησαν προσωπικούς δρόμους και διαφορετικούς τρόπους έκφρασης σε σχέση με την ισορροπία μορφής και περιεχομένου που ήταν τόσο αγαπητή στο δάσκαλό τους Cavalli, λάτρη της αισθητικής και ερμηνευτή εκλεπτυσμένων ζωγραφικών τεχνικών, οι οποίες ενέπνευσαν τον Emanuele Cavalli και τη Σχολή του Τονάλ.
Φυσικά, οι Tortelli και Giacomelli είχαν μια πιο ρεαλιστική αντίληψη, λόγω της κοινής τους έρευνας, μέσω της φωτογραφίας, του αγροτικού κόσμου και της γης.
Οι φωτογραφικές σειρές του Tortelli είναι ποικίλες. Κάθε τόσο ο ίδιος ο Tortelli ανακαλύπτει ξανά και ξανά κάποιες από αυτές και επιστρέφει στο σκοτεινό θάλαμο για να τις τυπώσει με διαφορετικό τρόπο και με διαφορετικά χημικά, δίνοντας περισσότερη έμφαση πότε στα μαύρα και πότε στη διαβάθμιση του γκρί.
επιμέλεια: J.Eco
πηγές: steppa.net, WiKi, Simona Guerra.it, Flickr
O Renzo Tortelli στο σκοτεινό του θάλαμο
